Al jaren heb ik een notitie in mijn telefoon vol ideeën. Soms schaamteloos commercieel, soms alleen een mooie merknaam en soms een boek-, product- of software-idee dat nog wacht op de juiste tijd, plek en verhaal. Mijn boeken The Bigger Picture of Eurovision Song Contest en Echo van De Kuip, net als mijn 5 Year Anniversary puzzel, zijn ooit in die notitie begonnen.
In deze notitie stond ook al lange tijd: “expositie organiseren”. Een expositie waarin ik mijn werk niet alleen toon maar ook een verhaal vertel. Afgelopen jaar werd dat idee werkelijkheid. Het organiseren bleek een proces vol keuzes en twijfel. In deze blog neem ik je mee in de belangrijkste afwegingen en ideeën.
Waarom een expositie?
Ik heb de neiging om mijn eigen werk vaak plat te slaan tot gewoon content. Marketingbeeld wat vooral functioneel is. Rationeel weet ik dat het meer is dan dat, maar zo voelt het lang niet altijd. Ik wil mijn creatieve kwaliteiten (of misschien wel kunstenaarschap 🤪 ) leren omarmen en het minder bagatelliseren met ‘Neu ik ben vooral ondernemer!’. Want waarom zou ik dat eigenlijk doen? Daar beperk ik mijzelf alleen maar mee.
Ik fotografeer altijd in opdracht, op plekken waar alles draait om de show en de act die in het licht mag staan. Deze foto’s staan dus vaak in dienst van dat onderwerp. Bij een expositie wordt dat omgedraaid: mijn fotografie wordt opeens de act die in het licht staat.
Een expositie creëert een langzame vorm van kijken. Niet vlug scrollen op Instagram, maar letterlijk stil blijven staan. Op die manier verschuift mijn werk van functioneel naar betekenisvol.
Voor mij was de expositie dus in de eerste plaats een vorm om anders naar mijn eigen werk te leren kijken.
Een verhaallijn
De basis van een mooie expositie is voor mij een goed verhaal. Ik had bijvoorbeeld kunnen exposeren met mijn beste werk tot nu toe, maar voor mijn gevoel klopt dat helemaal niet bij de fase waarin ik nu zit. Dat is iets voor gearriveerde fotografen en zo zie ik me helemaal niet.
Het verhaal dat in mijn notitie stond was: laten zien wat er komt kijken bij het produceren van een groot concert en dat neerzetten in twee sferen.
Je kunt ervoor kiezen om van verschillende producties opbouw- en show foto’s te gebruiken. Maar ik wilde het van één productie doen, zodat je als kijker makkelijker het proces kon volgen. Het mocht ook niet zomaar een show zijn. Bij voorkeur legde ik een productie vast die enige betekenis en lading had.
DI-RECT, waar ik al jaren mee op pad ben, ging drie stadionconcerten doen in De Kuip. Dit bleek ook nog eens de laatste concertreeks ooit in De Kuip. De grootste band van Nederland, een iconisch stadion, een stuk popgeschiedenis die wordt geschreven… the right place and right time. Het verhaal van mijn expositie was er opeens!
De locatie
Dan begint de eerste stap: het vinden van een plek. Je kunt proberen om gebruik te maken van een bestaande cultuurlocatie waar ook al organische doorloop is. Denk aan een museum, bibliotheek, poppodium of cultuurhuis. Voor een museum kwam mijn project te snel, die plannen verder vooruit. Bij andere bestaande locaties ben je vaak beperkt in wat je mag doen en waar je in die locatie staat met je werk.
Omdat ik maximale controle over de ruimte wilde en alle aandacht op de foto’s wilde hebben, moest ik op zoek naar een locatie die ik zelf kon huren en aankleden. Extra criteria: bij voorkeur had ik twee losse ruimtes zodat ik productie en show een eigen sfeer kon meegeven in een eigen ruimte. Daarnaast wilde ik het in Zwolle doen en ik wilde dat het goed bereikbaar was voor bezoekers uit heel het land. De locatie moest qua sfeer ook aansluiten. Deze expositie in een oude kerkruimte zou niet matchen. Het mocht wat industriëler zijn.
Mijn zoektocht vond vooral online plaats. Zo stuitte ik op Spoorzone Zwolle, een gebied in ontwikkeling en deels beschikbaar als evenementenlocatie. Op hun website vertelden ze: “Toneelvoorstelling, expositieruimte, silent disco, dance event… wij kunnen eindeloos doorgaan.” Het woordje expositieruimte triggerde mij uiteraard en dus mailde ik ze om samen eens mijn ideeën te bespreken.
Tijdens deze meeting werd Hal 26 aan mij getoond en deze locatie was ronduit perfect. Twee hallen van geschikt formaat, industriële sfeer en ook niet onbelangrijk: passend in het budget en goed bereikbaar. Er was dus een plek!
Wanneer en hoelang
Ik hou van een persoonlijke benadering. Daarom vond ik het niet meer dan logisch dat ik zelf elke dag aanwezig was bij de expositie. Zo kon ik bezoekers verwelkomen, een praatje maken en waar nodig tekst en uitleg geven bij foto’s.
Dat betekent wel dat ik moest gaan kijken wat realistisch was in mijn eigen agenda, wat logisch was voor bezoekers en wat er in de agenda paste van de locatie. Ik bedacht om er een weekend van te maken, alsof het een festival is. Dat leek mij ook behapbaar voor mijzelf.
Qua datum moest het sowieso nog in 2025 plaatsvinden, het jaar dat de concertreeks plaats vond. Ik wilde nog wat meeliften op het momentum van de concertreeks en de release van het fotoboek. 2026 zou te laat zijn. Het werd het weekend van de herfstvakantie, in oktober. Om het gekozen weekend ten volle te benutten leek het mij handig om dan die dagen zo lang mogelijk te maken, zodoende was ik elke avond open tot 22:00.
De centjes
Om de expositie laagdrempelig te maken voor alle lagen uit de samenleving wilde ik de toegangsprijs gratis houden. Dat betekende dat de gehele financiering in eerste instantie uit mijn eigen portemonnee zou komen.
Om iets terug te verdienen verzon ik ‘pay what you want’-flyers, zodat bezoekers een vrijwillige bijdrage konden doen. Daarnaast zou ik naderhand prints in mijn webshop zetten ter verkoop. Dit zou de kosten iets dekken.
Deze keuze bracht wel een constant spanningsveld met zich mee, lange tijd was het onduidelijk of ik de expositie door kon laten gaan. Als een onderdeel te duur werd stond gelijk de gehele expositie onder druk.
Ik heb ook een subsidieaanvraag ingediend bij de Provincie Overijssel. Een subsidie bedoeld voor een productie met voorafgaand een ontwikkel- en maakproces. Deze aanvraag is uiteindelijk afgekeurd omdat een groot deel van het maakproces al plaats had gevonden. Naar mening van de subsidieverstrekker bleef dus enkel het tentoonstellen over en dat was te weinig. Fair enough!
Een openingsmoment
Ik had bedacht om een openingsborrel te organiseren. Een borrel op vrijdagmiddag tussen 15:00 en 18:00 voor genodigden en daarna open voor algemeen publiek. Toch begon ik na verloop van tijd daaraan te twijfelen. Wie nodig je daar dan precies voor uit? Mensen uit het werkveld? Die zouden mogelijk gewoon op een andere productie staan. Familie en vrienden dan? Kan, maar ook die werken wellicht nog rond dat tijdstip. Vinden al die mensen het niet gewoon fijner om gedurende het weekend zelf een geschikt moment te vinden om langs te komen?
Door die borrel was de starttijd voor algemeen publiek een stuk later op vrijdag. Dat vond ik eigenlijk ook zonde, want zo benutte ik die dag niet optimaal. Door uiteindelijk de borrel te skippen kon ik op vrijdag al om 14:00 open voor algemeen publiek en bespaarde ik mijzelf weer een kostenpost voor de borrel.
Decor
In twee hallen wilde ik twee verschillende thema’s neerzetten: productie en show. Twee onderwerpen met een verschillende sfeer. TL-licht vs warm showlicht, proces vs eindresultaat, werkgeluid vs muziek. Op die manier wilde ik beide ruimtes ook inrichten. Maar tegelijk moest dat als een geheel voelen. Ik koos voor een groot zwart tapijt als basis waarmee ik beide ruimtes aan elkaar kon koppelen en afstand kon aanbrengen tussen de expositie en de locatie.
Hal A had al TL-licht aan de muur en was daarmee qua belichting al prima. Juist omdat het rauw en industrieel mocht blijven had deze ruimte weinig extra’s nodig. Ik huurde nog wat losse trussen ter decoratie en flightcases die ik over had kregen hier ook een plek. Voor Hal B had ik aanzienlijk meer spulletjes nodig, daar wilde ik de muziek van de show laten klinken maar ook met showlicht een andere sfeer neerzetten. Gelukkig wist ik al vrij snel dat ik van Ampco Flashlight wat apparatuur mocht lenen, dus dat was een grote meevaller. We kozen wat lampen uit en een audioset, de enige voorwaarde was dat ik ze zelf moest komen halen/brengen in Utrecht. Daar moest ik wel een bestelbus voor gaan huren. Maar die kon ik ook goed gebruiken om alle overige spullen naar de locatie te brengen.
Het was op deze locatie niet mogelijk om de prints aan de muren te hangen. Ik moest dus op zoek naar een oplossing om vrijstaande wanden op de locatie te krijgen. Mijn criteria hielpen wederom niet mee. Ik wilde zwarte wanden die massief waren, dus geen halve wandjes op pootjes. Bij binnenkomst mocht je niet in één keer een totaalbeeld krijgen van de ruimte. Ik vond het een leuker idee dat je nog om een hoekje kon om je te laten verrassen.
Wat ik zocht was niet te vinden. Ik overwoog het zelf te maken van hout, maar die kosten waren te hoog. Los van de tijd die ik in dat maakproces had moeten stoppen. Het begon erop te lijken dat de expositie niet door kon gaan, dit was zo’n onderdeel wat te kostbaar werd.
Met enige wanhoop mailde ik decorbouwer Stagebrothers die verantwoordelijk was voor het decor in De Kuip. Of zij nog ideeën hadden hoe ik dit op kostenefficiënte manier kon maken.
Conclusie: zij hadden nog wel wat liggen en voor een gunstig tarief wilden ze mij helpen. Prachtige zwarte wanden van 1 bij 2,5 meter, mat zwart gelakt en modulair te koppelen aan elkaar. Helemaal te gek!
Kopje koffie?
Ik vond het leuk om een soort crewcatering toe te voegen en de bezoekers koffie, thee en frisdrank aan te bieden. De crewcatering is doorgaans de plek waar alle verschillende crewleden samen eten en drinken en waar ruimte is voor ontmoeting. Op deze manier konden bezoekers ook elkaar even ontmoeten.
Dit betekende wel dat ik voor een barkoeling moest zorgen, een koffiemachine, waterkoker en de boodschappen die erbij horen. Wederom een kostenpost, maar in mijn ogen noodzakelijk om een stukje hospitality toe te voegen en passend bij een expositie die meer als experience moet voelen.
Plattegrond
De locatie had ik gevraagd om een plattegrond. Deze heb ik in Photoshop gezet en vervolgens kon ik daar op schaal alles intekenen: het tapijt, de bar, alle expowanden, geluidsset, verlichting en alle overige deco. Dat hielp enorm om te kijken wat paste, hoe de ruimte verdeeld zou zijn en of het teveel of te weinig zou zijn.
Kill your darlings: selecteren!
Ik heb duizenden foto’s gemaakt gedurende de opbouw en shows en was er bijna elke dag bij. Dat bleek best een nadeel tijdens de selectie want daardoor was ik al snel geneigd teveel te willen vertellen. Ik wist immers precies wat er allemaal gebeurd was en welke verhaaltjes bij elkaar hoorden. Als ik dit laat zien, dan moet ik eigenlijk dat ook laten zien… zoiets. Toch was de selectie maken voor deze expositie niet het moeilijkste onderdeel.
Dankzij de scherpe blik van anderen lukt het beter om hardere keuzes te maken. Wat ook hielp was het feit dat ik de expositie wanden in Photoshop op schaal had nagemaakt. Zo wist ik hoeveel ruimte ik te vullen had en wat het effect van bepaalde formaten zou zijn. De verhaallijn zou chronologisch zijn, dus de plaatsing van de foto’s op de wand zouden redelijk voor zich spreken. Een meevaller!
Kwaliteit versus realiteit
Toen ik een beeld had van hoeveel foto’s er zouden komen en welke verschillende formaten, was het tijd om offertes te verzamelen voor het drukwerk.
Kwaliteit vind ik belangrijk, dus het liefst printte ik alles op mooi fotopapier, geplakt op iets als dibond zodat je het goed kunt ophangen. Een lijst vond ik too much. Nou wat bleek? Totaal niet te betalen wanneer je zo’n 70 foto’s wilt gaan afdrukken. De doorgang van de expositie hing weer aan een zijden draadje.
Zoekend naar een oplossing nam ik contact op met Drukcase, die ons ook geholpen heeft met het fotoboek Echo van De Kuip. Mijn vraag was vooral: hoe krijg ik 70 prints enigszins mooi en betaalbaar gedrukt? Ze kwamen met het idee om ze direct op forex te drukken, maar we moesten wel even gaan testen of dat kwalitatief goed genoeg was. Na wat tests op basis van verschillende aanleverspecificaties bleek de kwaliteit verrassend goed en het prijskaartje was 80% goedkoper dan fine-art papier op dibond.
Omdat de expositie maar drie dagen duurde en daardoor een pop-upkarakter had, besloot ik dat die bezuiniging wel verdedigbaar was. Ik was er van overtuigd dat het voor de bezoeker geen merkbaar verschil zou opleveren.
Informatiebordjes
In eerste instantie wilde ik geen informatiebordjes erbij doen. Voornamelijk uit financiële overwegingen maar het leek mij ook voor zich spreken wat je kon zien op de foto. Na advies uit mijn omgeving heb ik toch besloten informatiebordjes te maken. Ik kan misschien wel precies snappen wat ik zie op een foto, maar de gemiddelde concertbezoeker heeft waarschijnlijk geen idee. Als ik echt een verhaal wilde meegeven, was het noodzakelijk dat verhaal ook uit te schrijven. Last minute maakte ik de informatiebordjes, grotendeels geparafraseerd uit het fotoboek Echo van De Kuip.
Expositielampjes
Ik had mooi showlicht geregeld om Hal B mooi uit te lichten. Klaar is kees, dacht ik. Maar na een gesprekje met mijn buurman, tevens technicus in een theater, kwamen we tot de conclusie dat het wel verstandig was om elke wand uit te lichten met een spotje. Zo zou je elke print goed kunnen zien. Met name in Hal B zou het een stuk donkerder worden.
Dus weer op zoek naar speciale expositie lichten die ik bovenop de wanden kon monteren. Ik bestelde bij Bol.com wat lampjes om te testen: geen succes. Ik zocht naar museumverlichting wat ik kon huren, allemaal ongelooflijk duur. Shit!
Uiteindelijk mailde ik Ampco Flashlight nog eens, of zij een idee hadden wat voor soort verlichting geschikt zou zijn en waar ik dat zou kunnen krijgen. Wat bleek? Zij hadden zelf nog wel wat flightcases met oude expoverlichting staan, die mocht ik ook lenen. Waanzinnig veel mazzel!
Aanmelden en communicatie
Omdat ik zicht wilde hebben op hoeveel mensen er zouden komen besloot ik bij de lancering een aanmeldformulier te maken. Zo wist ik van verschillende tijdsblokken hoeveel mensen er zouden komen. Indien nodig had ik op basis van die data kunnen reageren, bijvoorbeeld door een tijdsblok dicht te zetten.
Daarnaast stuurde ik bij de lancering een persbericht uit naar regionale media en via social media liet ik advertenties draaien. Dat werkte best effectief en in de eerste periode kwamen er dagelijks tientallen aanmeldingen binnen.
Opbouwen
Toen ik bij Ampco Flashlight de bus had vol geladen met audio en licht heb ik de gehele terugweg wel gedacht: waar ben ik in hemelsnaam aan begonnen. Maar goed, er was geen weg meer terug.
Het leggen van het tapijt leek vlot te gaan. Althans, het uitrollen en op maat snijden. Daarna kwam het eeuwige tapen om het aan de grond vast te maken, dat nam veel meer tijd in beslag. Gelukkig kreeg ik gedurende de dag wat hulp van een vriend en dat scheelde enorm. Toch voel ik de spierpijn nog steeds. 😉
Stagebrothers bouwde de wanden voor mij op dus daar had ik zelf geen werk aan, maar het ophangen van alle prints werd mogelijk nog wel een uitdaging. Gelukkig bleek dit mee te vallen, ik had vrij vlot een manier gevonden hoe ik het waterpas kon ophangen. Ik tekende af op 50cm vanaf de bovenkant, schilderstape er langs en vervolgens de print netjes in het midden hangen. Als er nog een print onder kwam hield ik daar 10 centimeter tussen. Uiteindelijk hingen in één dag + avond alle prints aan de wanden.
Een vriend en tevens lichtontwerper hielp mee om de expolichten aan de wanden vast te maken. Hij had hier ervaring mee en kon dit veel sneller dan ik.
Voor het showlicht had ik nog geen concreet plan, maar daar had hij een goed idee bij. Het concert startte in het daglicht en eindigde in het donker. Die transitie hebben we het met licht langs de muren nagemaakt. Zo zou het licht matchen met de foto’s. Supergoed idee en ik was heel blij met die aanvulling!
It’s showtime
Vrijdagmiddag om 14:00 ging de deur open en hoe fijn is het dan als er gelijk bezoekers zijn. Dat geeft de burger moed. 🙂 Het was even zoeken in mijn rol als gastheer. Hoe lang praat je met mensen, ga je bij de ingang iedereen verwelkomen, leg je uit hoe ze moeten lopen, kun je zelf even gaan lunchen, is er nog wel genoeg koffie… et cetera.
Uiteindelijk zijn er verspreid over het weekend zo’n 400 bezoekers geweest uit heel het land. Van Venlo tot Heerenveen, van Bergen op Zoom tot Hoogezand. Van velen hoorde ik dat ze het combineerden met een dagje Zwolle, sommigen hadden er zelfs een heel weekend van gemaakt.
Het werd een expositie voor allerlei doelgroepen. Fans van DI-RECT, mensen uit de muziekindustrie, Zwollenaren en collega fotografen. Een hele eer dat die het allemaal de moeite waard vonden om te komen! 🙂
Wat zou ik anders doen?
De locatie was te gek, maar wel in een gebied wat nog in ontwikkeling is. Daarom was het niet voor iedereen even makkelijk te vinden, met name als de avond viel en het donkerder werd. Dan werd de signing die ik had gedrukt ook minder goed zichtbaar. Gelukkig is er niemand huiswaarts gekeerd zonder de expositie te zien, maar een volgende keer zou ik hier door middel van extra/grotere signing nog meer aandacht aan geven.
Een expositie bezoeken is voor veel mensen een activiteit die ze op een ochtend of ergens in de middag doen. Bij mijn expositie was het overdag gezellig druk maar kakte dat ’s avonds in, op de vrijdag na. Niet gek, je gaat niet zo snel een hele avond opofferen om 30-45 minuten bij een expositie te kijken. Als ik weer een expositie zou organiseren dan zou ik lekker om 18:00 de hut dicht doen. Dat bespaart een boel energie die je de volgende dag weer nodig hebt!
Tijdens de expositie bleek ook dat veel bezoekers het fijn vinden om een route te kunnen lopen zodat ze niks missen. Ter plekke loste ik dit op door nummering aan te brengen op de grond en links en rechts een pijl. Maar als ik dit vooraf had geweten had ik het natuurlijk professioneler aan kunnen pakken.
Verder heb ik de neiging veel zelf te willen doen. Op voorhand hadden verschillende vrienden en familie al hulp aangeboden maar ik heb daar afwachtend op gereageerd. Uiteindelijk heb ik gedurende de opbouwweek hulp ingeschakeld van verschillende mensen en ook gedurende de expositie stonden familie of vrienden klaar om bij te springen en dat bleek erg prettig. Het is tevens gezelliger en vaak wordt het eindresultaat beter.
Wat heeft het mij opgeleverd?
Op zondagavond was ik enerzijds blij dat het er op zat, het was een intense week. Anderzijds was ik ook trots dat ik het wel gedaan had. Ik vond het leuk om zoveel verschillende mensen over de vloer te hebben en van hen te horen hoe ze mijn werk beleven.
Financieel heb ik iets meer dan de helft van de kosten terugverdiend met de donaties en verkoop van prints.
Het smaakt naar meer. Niet per se naar nóg een expositie, maar wel naar creatieve projecten waarin ik mijn werk kan laten bestaan in een groter verhaal. Op voorhand nog beter nadenken over wat je wil maken, welk verhaal er verteld moet worden en met dat bewustzijn het beeld maken.
